Pozisyon Limit Şalteri

Pozisyon limit şalteri, hareketli bir parçanın belirlenen konuma ulaştığını mekanik temas yoluyla algılar. Makine kamı veya hedef parça makaralı kolu, pistonu ya da kol mekanizmasını hareket ettirdiğinde iç kontaklar tanımlı anahtarlama noktasında durum değiştirir. PLC veya röle bu sinyali strok sonu, ara konum, kapak konumu, yön değiştirme ya da proses adımının tamamlandığı bilgisi olarak işler. Hedef parça geri çekildiğinde yaylı dönüş mekanizması aktüatörü başlangıç konumuna getirir.

Mekanik pozisyon şalterinin tekrarlanabilir çalışması için yaklaşma açısı, temas hızı, çalışma mesafesi ve aşırı hareket payı doğru belirlenmelidir. Şalter, hareketli parçayı fiziksel olarak durdurmak veya darbe yükünü karşılamak için kullanılmamalı; gerçek mekanik stop ayrı tasarlanmalıdır. Kontak yapısı kontrol devresinin güvenli durumuna göre seçilmeli, özellikle durdurma ve sınırlandırma uygulamalarında kablo kopması gibi hataların algılanmasına imkân veren normalde kapalı kontak mantığı değerlendirilmelidir.

Seçimden önce şalterin hangi olayı bildireceği açıkça yazılmalıdır: normal uç konum, ara konum, kapak açık/kapalı, araba geçişi, valf pozisyonu veya aşırı hareket. “Pozisyon bilgisi” tek başına yeterli değildir; sinyal kaybolduğunda sistemin ne yapacağı ve yanlış sinyalin oluşturacağı risk tanımlanmalıdır.

Aynı fiziksel noktada hem proses sekansı hem güvenlik sınırı izleniyorsa bağımsız kontak, ayrı şalter veya güvenlik dereceli mimari gereksinimi risk değerlendirmesiyle belirlenir. Bir standart limit şalterinin sertifikalı güvenlik bileşeni olduğu varsayılmamalıdır.

Kam veya hareketli parça şalter aktüatörüne kontrollü yaklaşmalıdır. Temas sonrası kalan hareket, ürünün izin verilen aşırı hareket sınırını geçmemelidir. Yüksek hızlı yaklaşımda kam rampası uzatılır; yavaş ve hassas harekette tekrarlanabilirlik ile mekanik boşluk daha kritik hâle gelir.

• Yaklaşma ve ayrılma yönlerini ayrı doğrulayın.
• Makine toleransının en kötü durumunu montaj açıklığına ekleyin.
• Aktüatöre yanal kuvvet veya burulma bindirmeyin.
• Şalteri mekanik darbeyi karşılayan son durdurucu olarak kullanmayın.
• Bakım sonrası yeniden ayar için referans ölçü bırakın.

NO/NC düzeni, kontrol sisteminin normal ve arızalı hâli nasıl ayırt edeceğine göre seçilir. Kablo kopması, gevşek terminal veya enerji kaybının görünür olması gerekiyorsa devre mantığı buna göre kurulmalıdır. Çok düşük akımlı PLC girişlerinde kontak yüzeyi uygunluğu, endüktif yüklerde ise anahtarlama kapasitesi ayrıca kontrol edilir.

PLC’de yalnız “limit geldi” biti yerine beklenen zaman penceresi, karşıt şalter tutarlılığı ve hareket komutuyla mantıksal ilişki izlenebilir. Örneğin hareket komutu verildiği hâlde belirlenen sürede pozisyon değişmiyorsa mekanik sıkışma veya sensör arızası alarmı üretilebilir.

Makine izole edildikten sonra şalter montajı ve kablolama kontrol edilir; ardından güvenli düşük hız veya manuel hareketle anahtarlama noktası bulunur. Kontak durumları terminalde ve PLC’de karşılaştırılır. Son konuma yaklaşırken makinenin duruş mesafesi ölçülür ve mekanik stopa yük bindirmeden durduğu doğrulanır.

Test, normal çevrim sayısı kadar tekrarlanarak anahtarlama noktasının kararlı olduğu gösterilmelidir. Sıcak çalışma veya yük altındaki mekanik esneme konumu değiştiriyorsa ayar yalnız boş makineye göre bırakılmamalıdır.

Tozlu, yıkamalı veya dış ortamda IP sınıfı kadar kablo rakoru, kör tapa, conta yüzeyi ve montaj yönü önemlidir. Kablo rakoru kablo çapıyla uyumlu değilse gövde sınıfı sahada korunamaz. Yoğunlaşma riski bulunan konumlarda sıcaklık çevrimi ve drenaj yaklaşımı değerlendirilmelidir.

Titreşimli makinelerde bağlantı elemanları uygun yöntemle sabitlenir; ancak gövdeye zarar verecek aşırı tork uygulanmaz. Kimyasal veya tuzlu ortamda gövde malzemesi, bağlantı elemanı ve konsol arasında korozyon uyumu kontrol edilir.

Konumun aralıklı görülmesi; sınırda ayar, titreşim, gevşek terminal, aşınmış kam veya aktüatör boşluğundan kaynaklanabilir. Şalter mekanik olarak çalışıyor fakat PLC sinyali değişmiyorsa terminalden giriş kartına kadar kablo sürekliliği ve ortak besleme kontrol edilir. Ters sinyalde NO/NC terminal karışıklığı ve program mantığı incelenir.

Aynı şalterin sık kırılması çoğu zaman ürün kalitesinden önce uygulama geometrisini düşündürür: yüksek yaklaşma hızı, yan yük, yetersiz aşırı hareket payı veya şalterin mekanik stop gibi kullanılması.