ATEX / EX Proof Ürünler

Ex-Proof (Patlamaya Dayanıklı) Ürünler

Ex Proof ürünler iş güvenliğini sağlama amacı ile üretilmektedir. İş güvenliği, pek çok iş yerinde sağlanması gereken güvenlik aşamalarından biri olmaktadır. Ex proof ürünler özellikle konveyör bantların kullanıldığı iş yerlerinde kullanılması gereken ürünler arasında bulunmaktadır. Konveyör bantların takılması ve buna bağlı patlaması gibi pek çok durum için ex proof ürünler kullanıma uygundur. Ex proof ürünler kendi içerisinde birçok çeşide sahiptir. Ex konveyör bant şalterleri buna uygun örnekler olmaktadır. Ex proof ürünler çalışma tarzı olarak farklılaşmaktadır. Aslında ürünler aynı amaca hizmet etse de ihtiyaca bağlı kullanım çeşitliliği bulunmaktadır. Ex konveyör bant şalterlerine ek olarak ex kollu bant kayma şalteri de örnek olarak gösterilebilmektedir. Ex kollu bant kayma şalteri kollu bir sistem ile durdurmayı sağlamaktadır. Ex halat gerdirmeli acil durdurma şalteri ağır sanayi alanlarında yaygın bir kullanıma sahiptir. 75 metre-125 metre gibi kullanım alternatifleri bulunmaktadır. Alüminyum döküm gibi ısıya ve soğukluğa dayanıklı malzemelerden elde edilen bu ürünler birçok coğrafya ve hava koşulunda kullanıma uygundur. Gövdede kullanılan alüminyum döküme ek olarak bazı bölümleri paslanmaz çelikten ve sert plastikten üretilebilmektedir. -30 dereceye kadar dayanıklılığı devam eden ex proof ürünler +85 dereceye kadar ısıyı da kaldırmaktadır. Ürün uzun süreli kullanıma uygundur. Çünkü toz koruması da bulunmaktadır ve patlayıcı alanlarda uygun bir biçimde tercih edilebilmektedir. Ex proof ürünlere eklemeler yapılabilmektedir. Bu sinyal lambası olabileceği gibi alarm switchi de olabilmektedir. Ürün tek eksende kullanıma uygun olarak üretilmiştir. 

ATEX / EX Proof Ürünler Teknik Rehberi

01

EX Proof Koruma Nasıl Sağlanır?

EX proof koruma tek bir anahtarlama prensibi değil, patlayıcı atmosferde bir tutuşma kaynağı oluşmasını önleyen bütünlüklü bir ürün ve tesis tasarımıdır. Sertifikalı gövde ve koruma tipi; elektrik arkı, kıvılcım, sıcak yüzey veya statik elektrik gibi potansiyel kaynakların ortam gazını ya da tozunu tutuşturmasını engelleyecek şekilde seçilir. Mekanik şalterin temel algılama işlevi modeline göre çalışmaya devam ederken gövde, kontak bölümü, terminal yapısı ve sızdırmazlık elemanları ilgili Ex işaretlemesine uygun koruma sağlar.

ATEX ürün seçiminde yalnızca “patlamaya dayanıklı” ifadesi yeterli değildir. Bölge sınıfı, gaz veya toz grubu, sıcaklık sınıfı, ekipman kategorisi/EPL, ortam sıcaklığı ve sertifika kapsamı ürün etiketindeki işaretlemeyle eşleştirilmelidir. Uygun kablo rakoru, kör tapa, topraklama, conta ve montaj yöntemi kullanılmadığında sertifikalı cihazın koruma bütünlüğü bozulabilir. Bu nedenle tam çalışma prensibi ve izin verilen kullanım şartları, ilgili modelin sertifikası ve montaj talimatıyla birlikte doğrulanmalıdır.

EX proof ürün seçimi, ürün adında “EX” bulunmasına göre değil tesisin tehlikeli bölge sınıflandırma dokümanına göre yapılır. Gaz ve toz ortamları, Zone, ekipman grubu/kategorisi, koruma tipi, sıcaklık sınıfı veya azami yüzey sıcaklığı ve ortam sıcaklığı birlikte değerlendirilir. Bir toz bölgesine uygun ürünün gaz bölgesine de otomatik olarak uygun olduğu varsayılamaz.

Teklif talebinde montaj noktası, bölge sınıfı, ortam maddesi, sıcaklık aralığı ve gerekli fonksiyon yazılı verilmelidir. Seçilen ürünün etiketi ile ATEX sertifikası bu saha verileriyle satır satır eşleştirilir.

02

EX İşaretlemesi Nasıl Okunur ve Doğrulanır?

İşaretleme; ekipmanın hangi atmosfer ve koruma seviyesinde kullanılabileceğini gösterir. Ancak işaretlemenin tek bir parçasına bakmak yeterli değildir. Ekipman grubu, kategori/EPL, gaz veya toz grubu, koruma yöntemi, sıcaklık ve IP bilgileri tam olarak okunmalıdır. Sertifikanın “X” gibi özel kullanım koşulları varsa montaj tasarımına aktarılır.

Bu önizlemede bütün modellere ortak sayısal bir ATEX işareti verilmemiştir. Yayında her modelin güncel etiketi ve sertifikası esas alınmalıdır.

03

ATEX Limit Switch, Halatlı Şalter ve Bant Kayma Şalteri Seçimi

Patlayıcı ortam uygunluğu sağlandıktan sonra cihazın asıl mekanik fonksiyonu ayrıca doğrulanır. Halatlı acil durdurma şalterinde mesafe, reset ve kontak yapısı; bant kayma şalterinde kol geometrisi ile alarm-durdurma kademesi; limit switchte aktüatör ve aşırı hareket payı değerlendirilir.

“ATEX uygun” olmak, uygulama için mekanik olarak doğru olmak anlamına gelmez. KBT EX ürünleri arasında fonksiyon, gövde, kontak, kablo girişi ve sertifika kapsamı farklı olabilir. Model kodu tam yazılmalı; standart ve EX sürüm belgeleri karıştırılmamalıdır.

04

Kablo Rakoru, Kör Tapa ve Topraklama Bütünlüğü

Kablo girişleri sertifikalı yapının parçasıdır. Rakor; kablo tipi ve çapı, koruma yöntemi, IP seviyesi, gaz/toz grubu ve sıcaklıkla uyumlu seçilir. Kullanılmayan girişler uygun sertifikalı kör tapayla kapatılır. Standart plastik tapa veya sahada açılan ilave delik ürün uygunluğunu bozabilir.

Metal gövdede topraklama ve eşpotansiyel bağlantı proje gereksinimine göre yapılır. Kablo ekranı, zırhı ve sonlandırma yöntemi tesis standardıyla uyumlu olmalıdır. Montaj sonrası rakor sıkılığı ile conta bütünlüğü kayda alınır.

05

Montaj, Devreye Alma ve Sıcak İş Kontrolü

Kurulum yalnız yetkili personel tarafından, enerji izolasyonu ve bölge çalışma prosedürleriyle yapılmalıdır. Gövde üzerinde taşlama, delme, kaynak veya sertifika yapısını değiştiren işlem uygulanmaz. Kapak açma koşulları, bekleme süresi ve tork değerleri üretici talimatına göre izlenir.

Devreye almada mekanik fonksiyon, kontak değişimi ve kontrol sistemi tepkisine ek olarak etiket görünürlüğü, rakor/tapa, topraklama, kablo ve sertifika eşleşmesi kontrol edilir. Ex ekipman envanterine seri/model ve konum bilgisi işlenir.

06

ATEX Ekipman Periyodik Muayene ve Değişiklik Yönetimi

Muayene planı, tesisin patlayıcı ortam prosedürü ve ilgili standartlara göre görsel, yakından veya detaylı inceleme seviyeleri içerebilir. Korozyon, darbe, gevşek bağlantı, hasarlı conta, uygunsuz rakor, okunmayan etiket ve yetkisiz değişiklik aranır. Sıradan yedek parçayla onarım yapılmamalıdır.

Ürün yeri, kablo veya proses maddesi değiştiğinde önceki uygunluk otomatik devam etmez. Değişiklik yönetimi kapsamında zone dokümanı, ortam sıcaklığı ve sertifika özel koşulları yeniden kontrol edilir.

07

ATEX ve EX Proof Ürünler Sık Sorulan Sorular

ATEX ile EX proof aynı anlama mı gelir?

Sahada birlikte kullanılsa da ürünün gerçek uygunluğu tam sertifika, işaretleme ve koruma yöntemine göre değerlendirilir.

Zone 21 ürünü Zone 1 alanda kullanılabilir mi?

Otomatik olarak hayır. Toz ve gaz işaretlemeleri ile sertifika kapsamı farklıdır.

IP68 olması ürünü ATEX yapar mı?

Hayır. IP çevresel giriş korumasıdır; patlayıcı ortam uygunluğu ayrı sertifikasyon ve işaretleme gerektirir.

Standart kablo rakoru kullanılabilir mi?

Hayır. Uygun koruma tipi ve sertifikaya sahip, kabloyla eşleşen rakor gerekir.

EX gövdeye sahada delik açılabilir mi?

Yetkisiz delik veya mekanik değişiklik sertifikalı yapıyı bozabilir; yapılmamalıdır.

Sertifikadaki X işareti neyi gösterir?

Özel kullanım koşulları bulunduğunu belirtir; koşullar sertifika ekinden okunup montaja uygulanmalıdır.

ATEX üründe bakım yapılabilir mi?

Evet, ancak yetkili personel ve uygun prosedürle; onarım ve parça değişimi sertifika şartlarına uymalıdır.

Etiket okunmuyorsa ürün kullanılabilir mi?

Uygunluk bilgisi doğrulanamıyorsa ekipman kimliği ve sertifika kaydı çözülmeden kullanım sürdürülmemelidir.